Ástæður brottfaranna voru margar. Fólksfjölgun, jarðnæði og takmörkuð atvinnutækifæri þrengdu að ungu fólki. Harðindi, hafís, eldgos og búfjársjúkdómar juku óvissuna. Á sama tíma bárust fréttir af ódýru eða ókeypis landi í Kanada og Bandaríkjunum. Bréf frá ættingjum og vinum vestra, ásamt áróðri stjórnvalda, skipafélaga og umboðsmanna, drógu upp mynd af landi tækifæranna.

Ferðin var löng og erfið. Vesturfarar sigldu yfirleitt frá Íslandi til Bretlands, fóru þaðan með úthafsskipi til Québec og héldu áfram með járnbrautum, gufubátum og vögnum inn á meginlandið. Margir settust að í Manitoba, Norður-Dakóta og Minnesota, en íslenskar byggðir urðu einnig til í Saskatchewan, Alberta, Wisconsin, Utah og á vesturströndinni.

Árið 1875 stofnuðu Íslendingar Nýja Ísland við Winnipegvatn. Fyrstu árin einkenndust af fátækt, sjúkdómum og erfiðri aðlögun að ókunnu landi og loftslagi. Smám saman risu þó bæir, skólar, kirkjur, verslanir og blöð. Gimli varð helsti byggðarkjarninn, en Winnipeg varð miðstöð vestur-íslensks menningar- og félagslífs.

Vestur-Íslendingar lögðu mikla áherslu á tungumálið og bókmenntaarfinn. Þeir gáfu út íslensk blöð, stofnuðu söfnuði, lestrarfélög og skóla og héldu þjóðhátíðir. Með tímanum tileinkuðu nýjar kynslóðir sér ensku, en íslensk sjálfsmynd lifði áfram.

Vesturferðirnar voru bæði saga missis og nýs upphafs. Þær rufu fjölskyldur og veiktu íslensk byggðarlög, en sköpuðu jafnframt öflugt samfélag Íslendinga í Vesturheimi sem varðveitti tengslin við gamla landið og hefur haft varanleg áhrif beggja vegna hafsins.